Tarixdə ilk dəfə olaraq qlobal akvamədəniyyət istehsal həcmində ənənəvi balıqçılığı üstələyərək dünya əhalisi üçün əsas balıq və dəniz məhsulları mənbəyinə çevrilib.
Denizxeber.az bildirir ki, bu barədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) yeni dərc olunmuş “Dünya balıqçılığı və akvamədəniyyətin vəziyyəti – 2026” hesabatında bildirilir.
Hesabata əsasən, qlobal balıq və dəniz məhsulları istehsalı 2024-cü ildə rekord həddə — 188,2 milyon tona çatıb. FAO akvamədəniyyət istehsalının ilk dəfə olaraq açıq dənizlərdə tutulan balıqların həcmini keçməsini qlobal qida sistemi üçün əhəmiyyətli mərhələ adlandırır.
Rekord istehlak və iqtisadi pay
Məlumatda balığın dünya əhalisi üçün əsas qida mənbəyi olaraq qaldığı vurğulanır. Hazırda dünyada adambaşına orta hesabla 20,7 kiloqram balıq istehlak olunur ki, bu da indiyədək qeydə alınan ən yüksək göstəricidir.
Sənayenin sosial-iqtisadi əhəmiyyəti də yüksəkdir:
- Təxminən 64 milyon insan birbaşa balıqçılıq və akvamədəniyyət sahələrində çalışır.
- Emal, nəqliyyat və ticarət zənciri də daxil olmaqla, bu sənaye dünyada təxminən 600 milyon insanın dolanışığını təmin edir.
Asiya regionu bu sahədə aparıcı mövqeyini qoruyur, lakin Afrika və Latın Amerikasında da mühüm artım dinamikası müşahidə edilir.
Ekologiya və iqlim dəyişikliyi riskləri
FAO mühüm nailiyyətlərlə yanaşı, mövcud risklər barədə də xəbərdarlıq edir. Adekvat nəzarət mexanizmləri olmadıqda, akvamədəniyyət təsərrüfatları suyun çirklənməsinə, xəstəliklərin yayılmasına və təbii ekosistemlərin pozulmasına yol aça bilər.
Bundan əlavə, okean temperaturunun yüksəlməsi, suyun turşuluğunun artması və balıq miqrasiyası yollarının dəyişməsi kimi iqlim faktorları sahil icmalarına getdikcə daha çox mənfi təsir göstərir.
BMT-dən qlobal çağırış
Yaranmış vəziyyətlə bağlı FAO ölkələri qanunsuz balıq ovuna qarşı mübarizəni gücləndirməyə, zərərli subsidiyaları aradan qaldırmağa və elmi əsaslı, ekoloji cəhətdən dayanıqlı istehsal metodlarına keçməyə çağırır:
“Transformasiya dəyişikliyi” olmadan sənaye ciddi pozuntularla üzləşə bilər. Lakin ölkələr davamlı inkişaf təcrübələrini qəbul edərsə, akvamədəniyyət Yer kürəsində həyatın asılı olduğu okeanları məhv etmədən dünyanı qidalandırmağa davam edəcək”.
