Azərbaycan üzərindən tranzit yükdaşımalarında artım 2026-cı ildə də davam edir. AZCON Holding bu dinamikanın dəstəklənməsi məqsədilə dəmir yolu, liman və dəniz nəqliyyatı arasında inteqrasiyanın gücləndirilməsi, logistika infrastrukturunun inkişafı və yükdaşımaların səmərəliliyinin artırılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirir. Bu təşəbbüslər ölkəmizin beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində rəqabətqabiliyyətliliyinin gücləndirilməsinə və tranzit potensialının genişləndirilməsinə xidmət edir.
Denizxeber.az bildirir ki, Prezident İlham Əliyev 2026-cı il oktyabrın 2-də Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında çıxışı zamanı bildirib: “Bu il Azərbaycan ərazisindən keçən gözlənilən tranzit yüklərin həcmi 16 milyon tona çatacaq”.
Dövlət başçısı Orta Dəhliz və Şimal–Cənub Dəhlizinin cəlbediciliyinin artırılması istiqamətində görülən işləri vurğulayaraq, orta müddətdə Azərbaycan üzərindən tranzit yükdaşımalarının həcminin 30 milyon tona çatdırılması hədəfini də açıqlayıb.
Tranzit yükdaşımalarının artması logistika xidmətlərinin genişlənməsi, Azərbaycanın beynəlxalq təchizat zəncirlərində mövqeyinin möhkəmlənməsi və ölkə iqtisadiyyatı üçün əlavə dəyərin yaradılması baxımından yeni imkanlar açır. Bu baxımdan tranzit daşımalarının genişlənməsi həm nəqliyyat sektorunun inkişafı, həm də qeyri-neft iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.
Tranzit yükdaşımalarında artımın miqyası və iqtisadi əhəmiyyəti
2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmi 12 milyon tonu ötüb. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 14,5 faizlik artım son on ilin müvafiq dövrü üzrə ən yüksək göstəricilərdən biridir.
Yük həcmlərinin artması beynəlxalq daşıma şirkətlərinin mövcud marşrutlara tələbatının dəyişməsi, alternativ nəqliyyat istiqamətlərinə marağın yüksəlməsi və regional logistika əlaqələrinin yenidən qurulması fonunda baş verir.
Bu ilin doqquz ayı ərzində Orta Dəhliz vasitəsilə Azərbaycan üzərindən 4,1 milyon ton yük daşınıb. Bu, ötən ilin eyni dövründən 20 faiz çox olmaqla, son beş ilin ən yüksək göstəricisidir və marşrutun kommersiya cəlbediciliyinin artdığını göstərir.
Orta Dəhliz üzrə artımın ümumi tranzit göstəricisindən daha yüksək olması bu marşrutun inkişaf tempinə xüsusi diqqət yetirilməsini tələb edir. Dəhlizin rəqabət qabiliyyəti yalnız ayrı-ayrı ölkələrdə yaradılan infrastrukturdan deyil, marşrutun bütün seqmentlərinin vahid sistem kimi fəaliyyət göstərməsindən asılıdır. Buna görə də Orta Dəhlizin inkişafı üçün fiziki infrastruktur investisiyaları ilə yanaşı, vahid tarif yanaşmaları, rəqəmsal məlumat mübadiləsi və daşımaların operativ əlaqələndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Son beş ildə Azərbaycan üzərindən tranzit yükdaşımalarının həcmi təxminən iki dəfə artıb. Bu göstərici ölkənin beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində artan rolunu və tranzit imkanlarının genişlənməsini əks etdirir.
Müsbət inkişaf dinamikası nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, dəmir yolu, liman və dəniz nəqliyyatı arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi, eləcə də logistika proseslərinin optimallaşdırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlərlə müşayiət olunur. Bu təşəbbüslər daşımaların səmərəliliyinin artırılmasına, mövcud imkanlardan daha effektiv istifadəyə və Azərbaycanın regional logistika mövqeyinin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Konteyner daşımalarında 30 faizə yaxın artım
2026-cı ilin doqquz ayında Bakı Limanında 100 min TEU konteyner aşırılıb. 2025-ci ilin eyni dövründəki 77,3 min TEU ilə müqayisədə 29 faiz artım müşahidə olunub.
Konteyner daşımaları yüklərin dəmir yolu, avtomobil və dəniz nəqliyyatı arasında ötürülməsini asanlaşdırır, planlaşdırma və izləmə imkanlarını genişləndirir. Bakı Limanında artımın davamlılığı isə terminal əməliyyatlarının sürəti, gəmi reysləri və nəqliyyat infrastrukturunun əlaqələndirilməsindən asılı olacaq.
Bakı Limanının illik konteyner aşırma gücü fəaliyyətə başladığı dövrdə 100 min TEU olub, sonradan əməliyyatların təkmilləşdirilməsi hesabına 160 min TEU-ya çatdırılıb.
Bu ilin doqquz ayında qeydə alınan 100 min TEU-luq faktiki aşırım həcmi limanın əvvəlki nominal illik gücü ilə müqayisədə daha yüksək əməliyyat intensivliyinə işarə edir. Mövcud göstəricilər terminalın artan tələbatla işlədiyini göstərir və gələcək mərhələdə əlavə güclərin yaradılması ilə yanaşı, mövcud resurslardan istifadənin səmərəliliyinin qorunmasının da vacibliyini ortaya qoyur.
Konteyner aşırımında müşahidə olunan artım yüklərin saxlanması, çeşidlənməsi, gömrük rəsmiləşdirilməsi və ekspeditor xidmətlərinin inkişafı üçün əlavə imkanlar yaradır. İnfrastruktur imkanlarının genişləndirilməsi və əlaqəli logistika xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi Bakı Limanının inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Növbəti mərhələ: 25 milyon ton
2030-cu ilədək Azərbaycan üzərindən illik tranzit yükdaşımalarının 25 milyon tona çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu hədəf infrastrukturun genişləndirilməsi, nəqliyyat növlərinin inteqrasiyası və logistika əməliyyatlarının çevik idarə olunmasını tələb edir.
16 milyon tonluq gözləntidən 2030-cu il üçün nəzərdə tutulan 25 milyon tonluq həddə keçid tranzit sektorunun genişlənməsinin davam etməsini zəruri edir. Yük axınlarının mövsümi dəyişkənliyi, qonşu ölkələrin infrastruktur imkanları, sərhədlərdə əməliyyatların sürəti və beynəlxalq daşıma şirkətlərinin marşrut seçimi də nəticəyə təsir göstərəcək. Buna görə də infrastruktur layihələri ilə yanaşı, yük axınlarının proqnozlaşdırılması və mövcud güclərin real tələbatla uzlaşdırılması əsas idarəetmə məsələlərindən biri olaraq qalır.
Bu məqsədlə bir neçə iri infrastruktur layihəsi üzərində iş aparılır.
Əsas layihələrdən biri Naxçıvan üzərindən Türkiyəyə yeni nəqliyyat bağlantısının yaradılmasıdır. Marşrut qərb istiqamətində əlavə əlaqə və regional ötürücülük imkanları təmin edəcək.
Yeni bağlantı nəqliyyat şəbəkəsinin şaxələndirilməsi və yük axınlarının müxtəlif istiqamətlər üzrə bölüşdürülməsi üçün imkan yarada bilər. İqtisadi səmərə isə marşrutun hazırlıq səviyyəsi, qonşu şəbəkələrlə uzlaşması, tarif siyasəti və daşıyıcılara verdiyi üstünlüklərdən asılı olacaq.
Bakı Limanının ikinci inkişaf fazası çərçivəsində illik ümumi yükaşırma gücünün 25 milyon tona, konteyner aşırma imkanlarının 500 min TEU-ya çatdırılması planlaşdırılır. Genişlənmə artan tələbatın qarşılanmasına və yük emalında məhdudiyyətlərin azalmasına xidmət edəcək.
Limanın gücünün artırılması Azərbaycanın tranzit strategiyasında əsas infrastruktur mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Limanın genişləndirilməsi ilə yanaşı, dəmir yolu bağlantılarının, anbar sahələrinin və yük emalı xidmətlərinin inkişafı da paralel şəkildə təmin olunmalıdır.
Xəzərdə daşıma imkanları genişləndirilir
Orta Dəhlizdə yük həcmlərinin artması Xəzər dənizində donanmanın yenilənməsini və daşıma səmərəliliyinin yüksəldilməsini tələb edir. Dəhlizin ötürücülük qabiliyyəti quru infrastrukturu ilə yanaşı, gəmi tutumu, reyslərin intensivliyi və limanlararası koordinasiyadan asılıdır.
Xəzər dənizi Orta Dəhlizin mühüm əlaqələndirici seqmentlərindən biridir. Artan yük axınlarına uyğun olaraq dəniz daşımaları imkanlarının genişləndirilməsi marşrutun ötürücülük qabiliyyətinin və əməliyyat səmərəliliyinin artırılmasına xidmət edir. Bu baxımdan donanmanın gücləndirilməsi bütövlükdə nəqliyyat zəncirinin fəaliyyətinə və Orta Dəhlizin tranzit potensialının inkişafına töhfə verir.
Hazırda Bakı Gəmiqayırma Zavodunda beynəlxalq sifarişlər əsasında dörd yeni yük gəmisi inşa olunur.
Onlardan ikisi “AD Ports Group” üçün nəzərdə tutulan, hər biri 780 TEU tutumlu konteyner gəmiləridir. 16 sentyabr 2025-ci ildə imzalanmış müqaviləyə əsasən, tikintinin 2028-ci ilədək tamamlanması planlaşdırılır.
Digər iki gəmi isə “KTZ Express Shipping” şirkəti ilə 2026-cı ilin mayında imzalanmış müqavilə çərçivəsində inşa olunur. Hər birinin konteyner tutumu 537 TEU, yükgötürmə qabiliyyəti isə təxminən 9,900 tondur.
Bu sifarişlər Azərbaycanın gəmiqayırma sənayesinin beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsini və yerli istehsal potensialının güclənməsini nümayiş etdirir. Layihələrin həyata keçirilməsi qeyri-neft-qaz ÜDM-nin artırılmasına, sənayenin inkişafına, müasir istehsal təcrübəsinin genişlənməsinə və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına töhfə verəcək.
Bununla yanaşı, daha böyük tutumlu yeni nəsil bərələr, “Ro-Ro” daşımalarının genişləndirilməsi, özəl investorlarla birgə layihələr və mövcud donanmanın mərhələli yenilənməsi nəzərdə tutulur.
Bu layihələrin həyata keçirilməsi Xəzər keçidində əlavə daşıma imkanlarının yaradılmasına və artan yük həcmlərinin daha səmərəli idarə olunmasına imkan verəcək. Bununla da Orta Dəhlizin dəniz seqmentinin ötürücülük qabiliyyətinin və ümumi daşıma dayanıqlığının artırılması hədəflənir.
Dəniz daşımalarının genişləndirilməsi həm də Orta Dəhliz üzrə xidmət keyfiyyətinin qorunması üçün vacibdir. Marşrutun rəqabət qabiliyyəti yükün mənşə nöqtəsindən təyinat yerinə qədər sərf etdiyi ümumi vaxt, daşınma xərcləri və xidmətin proqnozlaşdırıla bilməsi ilə müəyyən olunur. Bu səbəbdən yeni gəmi tutumlarının yaradılması limanların buraxılış imkanları, dəmir yolu daşımalarının təşkili və beynəlxalq logistika operatorları arasında koordinasiya ilə tamamlanmalıdır.
Tranzit artımının davamlı iqtisadi nəticələrə çevrilməsi
Əsas vəzifə artan tranzit yük həcmlərini dayanıqlı iqtisadi üstünlüyə çevirməkdir. Bunun üçün logistika, anbar, yük emalı və ekspeditor xidmətlərinin inkişafı, yeni iş yerləri və yerli şirkətlərin beynəlxalq təchizat zəncirlərində iştirakı vacibdir. İqtisadi təsir yalnız daşınan yükə deyil, onun ətrafında yaranan əlavə dəyərə əsasən qiymətləndirilməlidir.
İnfrastruktur investisiyaları uzunmüddətli yük proqnozları, real tələbat, əməliyyat xərcləri və iqtisadi səmərəlilik əsasında planlaşdırılmalıdır. Rəqəmsallaşma, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, sürətli məlumat mübadiləsi və nəqliyyat növləri arasında koordinasiya da vacibdir.
Növbəti mərhələnin əsas istiqamətləri Bakı Limanının genişləndirilməsi, yeni nəqliyyat bağlantıları, Xəzərdə donanmanın gücləndirilməsi və əməliyyat səmərəliliyinin artırılmasıdır.
Eyni zamanda Bakı–Ələt–Böyük Kəsik dəmir yolu xəttinin elektrikləşdirmə sisteminin və siqnalizasiya infrastrukturunun yenilənməsi həyata keçiriləcək. Bu, Orta Dəhlizin artan yük axınlarına uyğunlaşdırılmasına və dəhlizin fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir.
Ümumilikdə nəqliyyat və logistika infrastrukturunun bütün əsas istiqamətlərində – dəniz nəqliyyatı, limanlar, dəmir yolu və digər sahələr üzrə kompleks işlər davam etdirilir. Tranzit yükdaşımalarındakı artım Azərbaycanın regional nəqliyyat sistemində rolunun genişləndiyini göstərir. Hədəflərə nail olmaq üçün infrastrukturla yanaşı, marşrut boyu əlaqələndirmə, rəqabətqabiliyyətli tariflər, etibarlı xidmət və dəqiq yük proqnozları vacibdir. Uzunmüddətli iqtisadi nəticələr bu amillərin uzlaşdırılmasından asılı olacaq.
