AUKUS müdafiə sazişi çərçivəsində Avstraliyanın planlarında dəyişiklik edilib və ölkənin ABŞ-dan yalnız artıq istismarda olan nüvə sualtı qayıqlarını əldə etməsi nəzərdə tutulur. Bu addım proqramın daha sadə və icra oluna bilən modelə keçidi kimi qiymətləndirilir.
2021-ci ildə ABŞ, Böyük Britaniya və Avstraliya arasında imzalanan AUKUS razılaşmasına əsasən, Kanberra “Virginia-class” tipli nüvə hücum sualtı qayıqları ilə təchiz olunmalı idi. İlkin plan həm yeni, həm də istifadə olunmuş qayıqların ötürülməsini nəzərdə tuturdu. Lakin “Shangri-La Dialogue” çərçivəsində aparılan müzakirələrdən sonra tərəflər strategiyanı yenidən nəzərdən keçiriblər.
Yeni yanaşmaya görə, Avstraliyaya veriləcək bütün sualtı qayıqlar ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin mövcud donanmasından seçiləcək. Bu dəyişiklik həm texniki, həm də logistik baxımdan prosesi sadələşdirməyə yönəlib.
Avstraliyanın müdafiə naziri Riçard Marles qərarı belə izah edib:
“Çox mürəkkəb bir layihə çərçivəsində sadəliyə üstünlük verməliyik”.
Onun sözlərinə görə, vahid modeldən istifadə idarəetməni asanlaşdıracaq və xərcləri daha proqnozlaşdırıla bilən edəcək.
Hazırda ABŞ donanmasında təxminən 20 “Virginia-class” sualtı qayığı var. Lakin ABŞ gəmiqayırma sənayesinin yeni qayıqların istehsal tempini artırmaqda çətinlik çəkməsi bu proqramla bağlı əlavə narahatlıqlar yaradır. ABŞ ildə təxminən 2 belə sualtı qayığın istehsalını planlaşdırsa da, real imkanlar bu hədəfi tam dəstəkləmir.
Bu səbəbdən bəzi ABŞ siyasətçiləri köhnə sualtı qayıqların Avstraliyaya verilməsinin ABŞ donanmasının döyüş qabiliyyətinə təsir edə biləcəyini bildirirlər.
Bununla belə, AUKUS layihəsi Hind-Sakit okean regionunda strateji balansı dəyişdirməyi hədəfləyən əsas müdafiə təşəbbüslərindən biri olaraq qalır. Proqramın ümumi dəyəri yüz milyardlarla dollar səviyyəsində qiymətləndirilir və onun tam reallaşdırılması hələ də uzunmüddətli planlama və sənaye uyğunluğu tələb edir.
Qeyd edək ki, AUKUS razılaşması Avstraliyanın Fransadan aldığı ənənəvi sualtı qayıq müqaviləsini ləğv etməsindən sonra beynəlxalq səviyyədə ciddi diplomatik gərginliyə səbəb olmuşdu.
