Denizxeber.az bildirir ki, dünya üzrə dəniz daşımaları su çatışmazlığı, geosiyasi gərginliklər və iqlim dəyişikliklərinin təsiri ilə getdikcə daha ciddi təzyiqlərlə üzləşir. Panama kanalında su ehtiyatlarının azalması keçidlərin məhdudlaşdırılmasına və xərclərin artmasına səbəb olduğu halda, Yaxın Şərqdəki gərginliklər Süveyş kanalı və Hörmüz boğazı kimi strateji marşrutlarda gəmi hərəkətinə mənfi təsir göstərir.
Panama kanalında yaranmış vəziyyətin miqyasını “G.Spirit” gəmisinin keçidi əyani şəkildə nümayiş etdirir. Gəmi 80 kilometrlik kanaldan daha tez keçmək hüququ əldə etmək üçün 4,57 milyon avro ödəyib. Bu məbləğ adi tarifdən on dəfədən çox yüksəkdir. Gəmi keçid növbəsində 14 gün gözlədikdən sonra sentyabrın 1-də keçirilən hərracda növbədənkənar keçid hüququ qazanıb.
Problemin əsas səbəblərindən biri Panama kanalının fəaliyyətində mühüm rol oynayan Qatun gölündə su səviyyəsinin azalmasıdır. May ayından etibarən yağıntıların 34 faiz azalması fonunda Panama hakimiyyəti su ehtiyatlarına qənaət məqsədilə gündəlik gəmi keçidlərinin sayını əvvəlcə 36-dan 34-ə endirib. Sentyabrın ortalarından isə bu göstəricinin 30 gəmiyə qədər azaldılması planlaşdırılır.
Dəniz ticarətinin digər əsas arteriyaları da ciddi təzyiq altındadır. Normal şəraitdə dünya üzrə neft daşımalarının təxminən 25 faizi Hörmüz boğazından həyata keçirilir. Lakin son aylarda bölgədəki geosiyasi gərginliklər səbəbindən gəmi hərəkətində ciddi çətinliklər yaranıb.
Süveyş kanalında isə hazırda adi trafik həcminin yalnız 30-40 faizi müşahidə olunur. Qırmızı dənizdə gəmilərə qarşı hücumların artması bir sıra beynəlxalq şirkətləri Afrikanın cənubundan keçən Ümid burnu marşrutuna yönəldib. Bu marşrutla hərəkət səfərin müddətini əlavə 10-15 gün uzadır, yanacaq sərfiyyatını və ümumi logistika xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
İqlim dəyişiklikləri isə eyni zamanda yeni dəniz marşrutlarının istifadəsi üçün imkanlar yaradır. Avqustun ortalarında Çindən İngiltərəyə yola düşən bir gəmi Arktikanın şimalından keçən yeni marşrutdan istifadə edib. Bu marşrutun Süveyş kanalı ilə müqayisədə səfər müddətini təxminən 27 gündən 20 günə qədər azaltmaq potensialı var.
Bununla belə, Arktika marşrutunun da ciddi məhdudiyyətləri mövcuddur. Yolun müəyyən hissələri ilin böyük bölümündə buzla örtülü qalır, marşrut Rusiya ərazi sularından keçir və bəzi ərazilərdə suyun dərinliyi iri tonnajlı gəmilərin hərəkətinə imkan vermir.
Beləliklə, dünya ticarətinin əsas dəniz arteriyaları eyni vaxtda bir neçə ciddi problemlə üzləşir. Su ehtiyatlarının azalması, geosiyasi münaqişələr və iqlim dəyişiklikləri gəmiçilik şirkətlərinin xərclərini artırmaqla yanaşı, qlobal təchizat zəncirlərinin dayanıqlılığı və dünya iqtisadiyyatı üçün əlavə risklər yaradır.
