Sentyabrın 18-i Azərbaycanda Milli Musiqi Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix dahi bəstəkar, Azərbaycan professional musiqi sənətinin banisi Üzeyir Hacıbəylinin doğum günü ilə bağlıdır. Bu gün onun anadan olmasının 141-ci ildönümü tamam olur.
Denizxeber.az bildirir ki, Üzeyir Hacıbəyli bəstəkar, musiqişünas-alim, publisist, dramaturq, pedaqoq və ictimai xadim kimi Azərbaycan mədəniyyəti tarixində mühüm yer tutur. O, Şərqdə ilk operanın müəllifi, milli bəstəkarlıq məktəbinin banisi və Azərbaycan musiqisinin dünya miqyasında tanınmasına böyük töhfə vermiş sənətkardır.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müvafiq Fərmanına əsasən, hər il 18 sentyabr ölkəmizdə Milli Musiqi Günü kimi qeyd edilir. Bu münasibətlə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində konsertlər, tamaşalar və digər mədəni tədbirlər təşkil olunur.
2025-ci il fevralın 3-də Prezident İlham Əliyev Üzeyir Hacıbəylinin anadan olmasının 140 illiyi münasibətilə Sərəncam imzalayıb. Sərəncamda bəstəkarın Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı rolu, milli musiqi xəzinəsini yeni forma və janrlarla zənginləşdirməsi, eləcə də Şərq və Qərb musiqi nailiyyətlərini öz yaradıcılığında birləşdirməsi vurğulanıb.
XVIII Üzeyir Hacıbəyli Beynəlxalq Musiqi Festivalı
Heydər Əliyev Fondu və Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə sentyabrın 18-dən 30-dək XVIII Üzeyir Hacıbəyli Beynəlxalq Musiqi Festivalı keçiriləcək. Festivalın proqramına Bakı ilə yanaşı, Ağcabədi, Gəncə, Şuşa, Laçın, Ağdam və Lənkəranda konsertlər, tamaşalar, sərgilər, təqdimatlar və digər mədəni tədbirlər daxildir.
Festival çərçivəsində Şuşada, Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyinin qarşısında konsert təşkil olunacaq. Tədbirdə Qarabağ Universitetinin kollektivi, “Cadenza” orkestri, tələbə xoru və solistlər çıxış edəcəklər. Proqramda bəstəkarın “Koroğlu”, “Leyli və Məcnun”, “Arşın mal alan” əsərləri ilə yanaşı, digər Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri də səsləndiriləcək.
Festivalın açılış mərasimi Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında keçiriləcək. Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin çıxışına Fuad İbrahimov dirijorluq edəcək. Solistlər sırasında Macarıstandan skripkaçı Sandor Laszlo, eləcə də Nicat Salmanov və Alim Sadıxov yer alacaq.
Sentyabrın 19-da Türk Dünyası Bəstəkarlarının I Qurultayının açılışı olacaq. Qurultay çərçivəsində Türk Bəstəkarlar İttifaqının təsis iclası, kamera musiqisi konserti və digər tədbirlər nəzərdə tutulub.
Festival proqramında müxtəlif ölkələrdən musiqiçilərin iştirakı ilə konsertlər, Vyanadakı Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi ilə birgə “Sound of the Land of Fire Music Competition” layihəsinin qaliblərinin çıxışları, Avstriyadan gələn ifaçıların proqramları, eləcə də Türkiyə və digər türk dövlətlərinin musiqilərindən ibarət konsertlər yer alır.
Sentyabrın 23-də Laçında “Royalların təqdimatı” layihəsi çərçivəsində konsert keçiriləcək. Proqramda Azərbaycan bəstəkarlarının, o cümlədən V.Mustafazadə, Q.Qarayev, F.Bədəlbəyli, T.Quliyev və M.Maqomayevin əsərləri səsləndiriləcək.
Sentyabrın 24-də Heydər Əliyev Sarayında Üzeyir Hacıbəylinin “Koroğlu” operası, Lənkəran Dövlət Dram Teatrında isə “Arşın mal alan” operettası nümayiş olunacaq.
Sentyabrın 26-da Avstriyadan dirijor Markus Qayselhartın rəhbərliyi ilə Estrada-Simfonik Orkestrinin iştirakı ilə “Şərq ekspresi – Vyanadan Bakıya” adlı konsert təşkil ediləcək. Proqramda Markus Qayselhart, Rafiq Babayev, Tofiq Quliyev, Elbəy Məmmədzadə və digər bəstəkarların əsərləri təqdim olunacaq.
Festival sentyabrın 30-da Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında keçiriləcək konsertlə başa çatacaq. Üzeyir Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinin çıxışına Xalq artisti Yalçın Adıgözəlov dirijorluq edəcək. Gürcüstandan skripkaçı Eliso Qoqibedaşvili konsertdə solist qismində çıxış edəcək.
Festivalın tədbirləri xarici ölkələri də əhatə edir. Sentyabrın 19-da Ankarada Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsinə həsr olunmuş, Azərbaycan və Türkiyə opera sənətçilərinin birgə iştirakı ilə konsert keçiriləcək. Tədbir Ankara “Mədəniyyət Yolu” Festivalının açılışı çərçivəsində təşkil olunacaq.
“Leyli və Məcnun”dan milli opera sənətinə
Azərbaycan milli opera sənətinin tarixi 1908-ci il yanvarın 12-də (25-də) Bakıda, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin teatrında Üzeyir Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” operasının səhnəyə qoyulması ilə başlayıb. Dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin eyniadlı poeması əsasında yazılan əsər Azərbaycanın və Şərqin ilk operası hesab olunur.
Operanın ilk dirijoru Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, rejissoru Hüseyn Ərəblinski olub. Məcnun rolunu Hüseynqulu Sarabski, Leyli rolunu isə Əbdürrəhim Fərəcov ifa edib.
“Leyli və Məcnun”un uğurundan sonra Üzeyir Hacıbəyli “Şeyx Sənan” (1909), “Rüstəm və Söhrab” (1910), “Şah Abbas və Xurşidbanu”, “Əsli və Kərəm” (1912), “Harun və Leyla” (1915) kimi operalar yaradıb.
“Koroğlu”dan “Arşın mal alan”a
Üzeyir Hacıbəyli yaradıcılığının zirvəsi sayılan “Koroğlu” operası Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin mühüm əsərlərindən biridir. Opera Moskva tamaşaçıları tərəfindən də rəğbətlə qarşılanıb və keçmiş sovet respublikalarının opera və balet teatrlarında dəfələrlə nümayiş etdirilib.
Bəstəkarın yarımçıq qalmış “Füruzə” operası da olub. Xalq rəvayətləri əsasında yazılan əsərin musiqi parçaları arasında “Füruzə”nin ariyası xüsusi yer tutur və uzun illər müğənnilər tərəfindən ifa edilib.
Şərqdə ilk operetta janrının yaranması da Üzeyir Hacıbəylinin adı ilə bağlıdır. Onun ilk musiqili komediyası üç pərdədən ibarət “Ər və arvad” əsəridir. Əsər ilk dəfə 1910-cu ildə səhnələşdirilib.
Bəstəkarın ikinci musiqili komediyası “O olmasın, bu olsun” 1911-ci ilin aprelində Bakıda tamaşaya qoyulub. Sonralar əsər müxtəlif dillərə tərcümə edilərək səhnələşdirilib.
Üzeyir Hacıbəylinin üçüncü və sonuncu musiqili komediyası “Arşın mal alan”dır. Operetta 70-ə yaxın xarici dilə tərcümə olunub, 100-dən çox teatrda səhnəyə qoyulub və beş dəfə ekranlaşdırılıb. Əsər əsasında ilk bədii film 1916-cı ildə səssiz film kimi çəkilib.
Zəngin musiqi və elmi irs
Üzeyir Hacıbəyli 300-dən çox xalq mahnısını nota salıb, marşlar, kantatalar, fantaziyalar, mahnılar, romanslar, kamera və xor əsərləri yaradıb. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin və sovet Azərbaycanının himnləri də onun bəstəkarlıq irsi ilə bağlıdır.
Bəstəkarın 1945-ci ildə nəşr olunmuş “Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları” elmi əsəri Azərbaycan musiqişünaslığının mühüm nümunələrindən biridir. Իր yaradıcılığı ilə Üzeyir Hacıbəyli milli musiqi məktəbinin əsasını qoymuş, Azərbaycan musiqisində opera, musiqili komediya və bir sıra digər janrların inkişafına təkan vermişdir.
Xalq artisti, Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının rektoru Fərhad Bədəlbəyli AZƏRTAC-a açıqlamasında bəstəkarın zəngin yaradıcılığının və Azərbaycan professional musiqi sənətinin inkişafındakı rolunun əhəmiyyətini vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, Üzeyir Hacıbəylinin irsi tələbələrə konsertlər, elmi-praktik konfranslar və bəstəkarın yaradıcılığına həsr olunan müxtəlif tədbirlər vasitəsilə çatdırılır. Fərhad Bədəlbəyli hər il keçirilən beynəlxalq musiqi festivalının da bu irsin yaşadılmasında xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirib.
Bəstəkar, Əməkdar artist Vüqar Camalzadə qeyd edib ki, Üzeyir Hacıbəyli Azərbaycan musiqisinin zəngin ənənələrini yeni mərhələyə yüksəldərək professional musiqi sənətinin əsasını qoyub. O, milli musiqi irsinin qorunmasının, müasir dövrə uyğun inkişaf etdirilməsinin və gələcək nəsillərə ötürülməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, Əməkdar mədəniyyət işçisi Səadət Təhmirazqızı isə Üzeyirşünaslıq istiqamətinin formalaşmasının bəstəkarın irsinin zənginliyini və tükənməzliyini göstərdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, musiqişünaslar bəstəkarın yaradıcılığına daim müraciət edir, yeni faktları üzə çıxarır və əsərlərinin müxtəlif aspektlərini araşdırırlar.
Dahi Üzeyir Hacıbəylinin zəngin irsi Azərbaycan xalqının yaddaşında yaşayır, milli musiqi mədəniyyətinin inkişafına bu gün də təsir göstərir. Onun işıqlı xatirəsi xalqımızın qəlbində əbədi yaşayacaq.
