Çin ilə Mərkəzi və Şərqi Avropa arasında avtomobil yükdaşımalarının sürətlə genişlənməsi Avrasiya logistikasında yeni marşrutların əhəmiyyətini artırır.
Denizxeber.az bildirir ki, yeni TIR xətləri ənənəvi dəniz və dəmir yolu daşımalarını tamamlayan daha çevik alternativ yaradır. Bu proses Azərbaycanın və bütövlükdə Cənubi Qafqazın Çin–Avropa ticarətində tranzit mövqeyini gücləndirmək üçün əlavə imkanlar açır.
Rumıniyanın Avtomobil Daşıyıcıları Milli İttifaqının (UNTRR) məlumatına görə, hazırda Çin ilə Mərkəzi və Şərqi Avropa arasında 120-dən çox marşrut üzrə TIR sistemində qeydiyyatdan keçmiş 3700-dən çox nəqliyyat vasitəsi fəaliyyət göstərir. Bu marşrutlar Mərkəzi Asiya, Qafqaz və Türkiyəni əhatə edir.
Beynəlxalq Avtomobil Nəqliyyatı İttifaqının (IRU) məlumatlarına əsasən, TIR sistemi ilə Çindən Azərbaycana yükün təxminən 15 gün ərzində çatdırılması mümkündür. Bu müddət analoji dəniz daşımaları ilə müqayisədə təxminən iki dəfə qısadır.
Azərbaycanın Xəzərin qərb sahilində yerləşməsi, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı birləşdirən nəqliyyat infrastrukturu və Türkiyə üzərindən Avropaya çıxış imkanları ölkəni bu marşrutların mühüm logistika həlqələrindən birinə çevirə bilər.
Çin–Avropa ticarətində alternativ marşrutlara marağın artması Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun – Orta Dəhlizin əhəmiyyətini də artırır. TIR daşımalarının genişlənməsi Orta Dəhlizin multimodal imkanlarını daha da gücləndirə bilər.
Avtomobil nəqliyyatı xüsusilə vaxt baxımından həssas, nisbətən kiçikhəcmli və birbaşa “qapıdan-qapıya” çatdırılmalı yüklər üçün üstünlük yaradır. Elektronika, avtomobil ehtiyat hissələri, sənaye komponentləri və elektron ticarət məhsulları belə yüklərə nümunə ola bilər.
UNTRR-nin məlumatına görə, Çin ilə Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri arasında ticarət dövriyyəsi 2025-ci ildə 161,5 milyard ABŞ dollarına çatıb. 2026-cı ilin ilk yarısında isə bu göstəricinin daha 11 faiz artdığı bildirilir.
Belə böyük ticarət həcmi yükdaşımaların şaxələndirilməsini zəruri edir. Geosiyasi gərginlik, dəniz yollarında təhlükəsizlik problemləri, təbii fəlakətlər və sərhədlərdə yaranan fasilələr alternativ nəqliyyat dəhlizlərinə tələbatı artırır.
Azərbaycan üçün yeni TIR marşrutlarının inkişafı yalnız tranzit yük avtomobillərinin sayının artması demək deyil. Artan yük axınları logistika terminallarının, anbar komplekslərinin, gömrük xidmətlərinin, yük konsolidasiyası və bölüşdürülməsi mərkəzlərinin, eləcə də texniki xidmət sahələrinin inkişafına əlavə stimul verə bilər.
Bununla belə, marşrutların real səmərəliliyi sərhəd-keçid məntəqələrinin buraxılış qabiliyyətindən, gömrük prosedurlarının sürətindən, Xəzər keçidində logistikanın təşkilindən və marşrut boyunca ölkələrin qaydalarının uyğunlaşdırılmasından asılı olacaq.
Beləliklə, Çin–Avropa avtomobil daşımalarının genişlənməsi Orta Dəhlizin dəmir yolu–dəniz modelini əvəz etməkdən daha çox, onu yeni nəqliyyat imkanları ilə tamamlayır. Çindən Azərbaycana yükün təxminən 15 günə çatdırılması isə ölkənin formalaşmaqda olan Avrasiya logistika sistemində potensial rolunu göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.
