Qrenlandiya və Antarktida son 47 il ərzində 12 trilyon tondan artıq buz kütləsi itirib. Nəticədə dünya okeanının səviyyəsi təxminən 31,4 millimetr yüksəlib. Araşdırma buz itkisinin əsas səbəbinin səthdəki ərimə deyil, okean sularının istiləşməsi olduğunu göstərib.
Denizxeber.az bildirir ki, araşdırmanın nəticələri “Scientific Data” jurnalında dərc olunub.
Britaniyalı alimlərin rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqata dünyanın müxtəlif ölkələrindən 58 alim cəlb edilib. Tədqiqatçılar 1979–2026-cı illəri əhatə edən 27 peyk missiyasından əldə edilmiş 42 müxtəlif məlumat dəstini birləşdiriblər. Bu məlumatlar təxminən yarım əsr ərzində qütb buz örtüklərində baş verən dəyişikliklərin geniş mənzərəsini ortaya qoyub.
Araşdırma nəticəsində müəyyən edilib ki, itirilmiş buz kütləsinin təxminən 84 faizi buz örtüklərinin səthində əriməyib. Bu buz kütləsi buzlaqların sürətlənərək okeana doğru hərəkət etməsi nəticəsində dənizə daxil olub. İtkilərin yalnız 16 faizi atmosfer prosesləri, o cümlədən səthdə ərimə və qar yağıntılarındakı dəyişikliklərlə əlaqələndirilir.
Alimlərin fikrincə, nəticələr buzlaqların alt hissəsini əridərək onların okeana doğru daha sürətlə hərəkət etməsinə səbəb olan isti okean sularının mühüm rolunu göstərir.
Bu mexanizmlərin fərqləndirilməsi gələcək iqlim proqnozları baxımından əhəmiyyətlidir. Əvvəllər buz itkisində isti havanın təsiri ilə səthdə baş verən əriməyə daha çox diqqət yetirilirdisə, yeni araşdırma okean sularının istiləşməsinin də mühüm amil olduğunu göstərir.
Qrenlandiya və Antarktidada buz kütləsinin azalması dünya üzrə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə birbaşa təsir göstərir. Bu isə xüsusilə sahilyanı şəhər və yaşayış məntəqələrində daşqın və fırtına risklərinin artmasına səbəb ola bilər.
Tədqiqatın müəllifləri uzunmüddətli peyk müşahidələrinin buz örtüklərində baş verən tədricən dəyişikliklərin izlənilməsi baxımından mühüm vasitə olduğunu vurğulayıblar.
Qeyd olunur ki, Yer kürəsinin şirin su ehtiyatlarının böyük hissəsi Qrenlandiya və Antarktidanın buz örtüklərində toplanıb. Bu buz örtüklərinin tamamilə əriməsi dünya okeanının səviyyəsinin onlarla metr yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Hazırda belə bir ssenarinin yaxın gələcəkdə baş verəcəyi gözlənilmir. Bununla belə, hazırkı buz itkisi dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə töhfə verir və sahilyanı ərazilərdə daşqın risklərini artırır.
Araşdırmanın müəllifləri əldə olunan məlumatların qütb buz örtüklərində baş verən dəyişikliklərin daha dəqiq izlənilməsi və gələcək iqlim proqnozlarının hazırlanması üçün vahid məlumat bazasının formalaşdırılmasına kömək edə biləcəyini bildiriblər.
