Okeanlar Yer kürəsində həyatın əsas dayaqlarından biridir: onlar iqlimi tənzimləyir, istiliyi udur, oksigen dövranına və qlobal ərzaq təminatına ciddi təsir göstərir, həmçinin trilyonlarla dollarlıq iqtisadi fəaliyyəti dəstəkləyir. Lakin bu sistem son onilliklərdə güclü təzyiq altına düşüb.
Denizxeber.az bildirir ki, ən ciddi problemlərdən biri iqlim dəyişikliyidir. Okeanların istiləşməsi sürətlənib və bunun nəticəsində dəniz səviyyəsi qalxma tempini artırıb. Məlumatlara görə, 2015-ci ildən sonra bu artım təxminən iki dəfə sürətlənib. Arktika bölgəsi qlobal orta göstəricidən dörd dəfə daha sürətlə isinir ki, bu da buzlaqların əriməsini və qlobal su dövranının pozulmasını gücləndirir. Bu proseslər sahil şəhərləri, infrastrukturlar və aşağı yerləşən ərazilər üçün ciddi risk yaradır.
Digər böyük problem oksigen çatışmazlığı olan “ölü zonalar”ın genişlənməsidir. Hazırda bu sahələr milyonlarla kvadrat kilometr ərazini əhatə edir və burada dəniz həyatının böyük hissəsi yaşaya bilmir. Bu, ekosistemlərin tarazlığını pozur və balıq ehtiyatlarının azalmasına səbəb olur.
Bioloji müxtəliflik də ciddi şəkildə zərər görür. Mərcan rifləri son onilliklərdə kəskin azalıb, xüsusilə Karib bölgəsində 1970-ci illərdən bəri təxminən 80 faiz itki qeydə alınıb. Əgər qlobal istiləşmə 1,5°C-ni keçərsə, dünya üzrə mərcan riflərinin böyük əksəriyyəti yox ola bilər. Eyni zamanda manqrovlar və dəniz otları kimi sahil ekosistemləri də davamlı şəkildə azalır.
Çirklənmə də hesabatda əsas təhlükə kimi göstərilir. Hər il okeanlara on milyonlarla ton plastik tullantı daxil olur və nəticədə trilyonlarla mikroplastik hissəcik əmələ gəlir. Bu çirklənmə minlərlə dəniz növünə təsir göstərir. Bundan əlavə, suda minlərlə kimyəvi və dərman qalıqları aşkar edilib ki, bu da ekosistemlərə uzunmüddətli zərər verir.
İnsan fəaliyyəti də bu prosesləri sürətləndirir. Sahil zonalarında əhalinin sıxlaşması, sənaye və turizmin genişlənməsi, dənizdə enerji layihələri və infrastruktur artımı təbii mühitin daha da parçalanmasına səbəb olur. Hazırda dünya əhalisinin böyük hissəsi sahilə yaxın ərazilərdə yaşayır və bu da təzyiqi artırır.
Hesabat həmçinin göstərir ki, okeanların idarə olunması üzrə beynəlxalq əməkdaşlıq mövcud olsa da, sistem parçalanmış vəziyyətdədir və vahid yanaşma yoxdur. 57 müxtəlif beynəlxalq razılaşma olsa da, bunlar tam effektiv koordinasiya yaratmır. Eyni zamanda yerli icmaların və ənənəvi biliklərin proseslərə daxil edilməsi kifayət qədər deyil.
Elmi məlumatlarda ciddi boşluqlar da qeyd olunur. Okean dibinin yalnız təxminən 27 faizi xəritələşdirilib, bu isə dərin dəniz ekosistemlərinin tam başa düşülməsinə mane olur.
Qarşıdakı on il həlledici dövrdür. Əgər qlobal səviyyədə sürətli və koordinasiyalı tədbirlər görülməsə, okeanların deqradasiyası davam edəcək və bu, təkcə dəniz həyatını yox, həm də iqlim sabitliyini, ərzaq təhlükəsizliyini və milyardlarla insanın yaşayışını ciddi təhlükə altına salacaq.
