Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatı və maarifçilik tarixinin ən parlaq simalarından biri, böyük şair və pedaqoq Seyid Əzim Şirvaninin anadan olmasının növbəti ildönümüdür.
Denizxeber.az bildirir ki, görkəmli maarifçi 1835-ci il iyulun 9-da Şamaxının “Qalabazar” məhəlləsində dünyaya göz açıb.
Yeddi yaşında atasını itirən Seyid Əzim Dağıstanın Yaqsay kəndində yaşayan ana babası dindar molla Hüseynin himayəsində böyüyüb və ilk ibtidai təhsilini də orada alıb. 1853-cü ildə Şamaxıya qayıdan Seyid Əzim ruhanilik təhsili almaq məqsədilə 1856-cı ildə İraqa – Nəcəf və Bağdada, daha sonra isə Suriyanın Şam (Dəməşq) şəhərinə yollanıb. Dünyəvi elmlərə olan tükənməz marağı sayəsində o, Məkkə, Mədinə, Misir və Suriyaya geniş səyahətlər etdikdən sonra 1850-ci illərin sonunda vətənə geri dönüb. Vətənə qayıtdıqdan sonra ruhani olmaq fikrindən daşınaraq ömrünü bütövlükdə məktəbdarlıq və maarifçilik işinə həsr edib.
Milli mətbuatın hamisi və yeni üsullu məktəbin banisi
Seyid Əzim Şirvani Həsən bəy Zərdabinin rəhbərliyi ilə nəşr olunan müsəlman Şərqinin ilk demokratik mətbuat orqanı – “Əkinçi” qəzetinin fəaliyyətini böyük sevinclə qarşılayıb və öz mütərəqqi şeirlərinin bir qismini məhz bu qəzetdə çap etdirib. “Əkinçi” bağlandıqdan sonra da o, publisist fəaliyyətini dayandırmayaraq “Ziya” və “Ziyayi-Qafqaziyyə” qəzetləri ilə yaxından əməkdaşlıq edib.
1877-ci ildən etibarən Şamaxıdakı rəsmi məktəbdə Azərbaycan dili və şəriət müəllimi kimi fəaliyyətə başlayan şair, 1878-ci ildə uşaqlar üçün xüsusi pedaqoji əhəmiyyət kəsb edən “Rəbiül-ətfal” (Uşaqların baharı) adlı dərsliyini tamamlayıb. XIX əsrin sonlarına doğru isə o, Şamaxıda köhnə mollaxanalardan köklü surətdə fərqlənən, yeni üsullu “Məclis” adlı müasir bir məktəb açıb. Bu təhsil ocağında şagirdlərə dini dərslərlə yanaşı Azərbaycan, rus, fars dilləri mükəmməl öyrədilir, müasir dünyəvi elmlərdən ibtidai məlumatlar verilirdi. Azərbaycan ədəbiyyatının nəhəng simaları – böyük satirik Mirzə Ələkbər Sabir və məşhur yazıçı-pedaqoq Sultan Məcid Qənizadə məhz Seyid Əzimin bu məktəbinin yetirmələri olublar.
Bədii irsi və əbədi xatirəsi
Şairin zəngin bədii irsi Azərbaycan və fars dillərində qələmə alınmış iki böyük külliyyatdan ibarətdir. Onun yaradıcılığının əsas nüvəsini lirik janrda yazılmış fəlsəfi qəzəllər, öyüd-nəsihətlər, təmsillər, mənzum hekayələr və nəcib əməlləri tərənnüm edən didaktik şeirlər təşkil edir. Bununla yanaşı, Seyid Əzimi dövrünün böyük realist şairi kimi tanıdan kəsərli ictimai satiraları olub. Onun “Dəli Şeytan”, “Məkri-zənan”, “Yerdəkilərin göyə şikayəti”, “Bəlx qazisi və xarrat” və “Elmsiz alim” kimi əsərləri Azərbaycan satira janrının qızıl fonduna daxildir.
Maarif və təhsil sahəsindəki misilsiz xidmətlərinə görə Seyid Əzim Şirvani 1887-ci ildə çar hökuməti tərəfindən “Za userdiye” (Səy göstərdiyinə görə) gümüş medalı ilə təltif edilib. Ömrü boyu maddi ehtiyac və sıxıntılar içində yaşayan şair bu mükafatı yalnız ölümündən 10 gün əvvəl – 1888-ci ilin may ayında ala bilib. Həmin il mayın 20-də dünyasını dəyişən böyük mütəfəkkir öz vəsiyyətinə uyğun olaraq Şamaxının qədim Şaxəndan qəbiristanlığında dəfn olunub. Onun zəngin ədəbi-pedaqoji irsi bu gün də dənizçilərimiz daxil olmaqla bütün Azərbaycan ziyalıları tərəfindən böyük ehtiramla yad edilir.
